ئاژانسی كوردستان بۆ دەنگوباس
ئاژانسێكی نیشتمانیی سەربەخۆی هەواڵە

دیمانە: سەڵاح حەسەن پاڵەوان.

هەولێر 08 شوبات/ فێبرایەر (ئاكانیوز)- ئیبراهیم سەلمان یەكێكە لە نووسەرە كوردەكانی هۆڵەندا لە ساڵی 1970 ەوە لە بوارە جیاجیاكانی چیرۆك و شانۆ و سینەمادا كاری كردووە و هەروەها چەندان سیناریۆی نووسیوە و فیلم و كورتە فیلمی بەرهەم هێناوە، هەروەها بەزمانی هۆڵەندایی لە میدیا و رۆژنامە و ناوەندە كولتووریەكاندا دەنووسێ و رۆڵێكی بەرچاوی هەیە.

لە شارۆكەی زاوێتە لە كوردستانی عێراق لەدایك بووە، هەر لەوێش خوێندوویەتی، لە نێوان ساڵانی 1972 تا 1980 چەندان چالاكیی هونەری و ئەدەبیی ئەنجام داوە، هەروەها لە رادیۆی بەغدا ئەكتەر و نووسەری پرۆگرام بووە، ساڵی 1976 بڕوانامەی بەكالیۆریۆسی لە هونەری ئەكتەری شانۆ هێناوەتەوەو لە 1980 رۆڵی لەم شانۆگەرییانە بینیوە"ترس"،"رۆڵی تاك و تەنیای نووسەر"،"دەرهێنەر و ئەكتەر"،"ناسۆری پیاوێكی شیًت"،"یاری".

ساڵی 1981 چووەتە دەرەوەی وڵات و لە هۆڵەندا گیرساوەتەوە ساڵی 1985 بڕوانامەی دكتۆرای لە زانستی شانۆ لە زانكۆی ئەمستەردامی هۆڵەندایی هێناوەتەوە، ساڵی 1995 ەوە تا ئێستە راوێژكاری هونەرییە و لە وەزارەتی بەرگریی هۆڵەنداو بەڕێوەبەری پرۆگرامی خزمەتگوزاریی دەنگ و رەنگە.

لە بواری سینەماش ساڵی 1978 كورتە فیلمێكی بەناونیشانی"بیر لە راپەڕاندنی ئەم كارە دەكەمەوە" ئەم فیلمەی ساڵی 1991 دەرهێناوە، سیناریۆ و دەرهێنانی فیلمێكی 38 ملم بەناونیشانی"سێ شێوە لە پیاوی چیا " هەروەها خاوەنی زیاتر لە 80 كورتە فیلمە ساڵی 2008 فیلمی"ئومیت"ی دەرهێناوە كە فیلمێكی رۆمانئامێزی درێژە هەر خۆی بەرهەمی هێناوە و ئەكتەر و سیناریۆكەشی خۆی نووسیوویەتی .

گرینگترین ئەو كتێبانەی كە نووسیویەتی ساڵی 1979 كۆمەڵە كورتە چیرۆكێكی بەزمانی كوردی بەناوی"كۆمر" لە بەغدا بڵاوكراوەتەوە، ساڵی 1998 لە هۆڵەندا دیوانێكی شیعری بەزمانی هۆڵەندایی بڵاو كراوەتەوە بەناونیشانی"سەمای وڵاتێكی رچیوو"هەروەها خاوەنی چەندان رۆمانە لەوانە"رووبار دەبێ بەدوو بەشەوە"و كۆمەڵە شیعرێ بەزمانی هۆڵەندایی بەناونیشانی"ئازادی مردووە" ئەم دووانەی ساڵی 2000 چاپ كردووە.

ساڵی 2002 رۆمانێكی بەزمانی هۆڵەندایی نووسیوە بەناونیشانی "بیر لە گوێزی هیندی دەكەمەوە" هەندێ شیعر و گوتار بەزمانی هۆڵەندایی " گەڕان بەدووی دڵە ئازاكە" ساڵی 2007 چاپ كراوە، دواین بەرهەمی برێتییە لە رۆمانێك "دوایین مەشخەڵ 2010" لە ئەمستەردام چاپ كراوە.

بۆ باسكردنی پێوەندیی نێوان كولتوورەكان و رۆڵی نووسەری كورد لە دەرەوەی سنووری كوردستان، ئیبراهیم سەلمان ئاماژەی بەو گرفت و كێشانە كرد كە وا لە نووسەر دەكەن ببێتە نووسەرێكی رژد، لە دیدارێكدا هەموو ئەو وردەكارییانەی ژیانی نووسینی خۆیمان بۆ روون دەكاتەوە.

پرسیار: تۆ سەر بەچ كولتوورێكی؟ كولتووری كوردی یا هۆڵەندایی؟

وەڵام: هەردوو كولتوورەكە بەماڵی خۆم دەزانم. هەردووكیان یەكتری پڕدەكەنەوە، لەو دوو كولتوورەدا من لایەنە باشەكانیان هەڵدەبژێرم.

پرسیار: دەكرێ كورتكراوەیەك یان تێكەڵكردنێك لە هەردوو كولتووری كوردی و كولتووری هۆڵەندایی بێتە دی؟ ئایا كولتوورێك هەیە بەناوی كوردی-هۆڵەنداییەوە؟

وەڵام: بێ گومان كولتوورێك هەیە پێی دەگوترێ كوردی-هۆڵەندایی، ئەم دووانە پێكەوە تێكەڵەیەكن، كەسانێك هەن هاوسەنگی لە نێوان ئەو دوو كولتوورەدا نادۆزنەوە، هەندێك جار ئەو كەسانە لە یەكێكیانەوە دەچنە سەر ئەوی تریان، واتە كەسانێك هەن زیاتر روو دەكەنە كولتووری كوردی هەشن زیاتر پێوەستن بەكولتووری هۆڵەنداییەوە.

پرسیار: لە یەكەمین رۆمانت"رووبار دەبێتە دوو بەشەوە" وێنەی كوردستان و كۆمەڵگای كوردی دەكێشیت، ئایا كارەكتەری شێركۆ لەو رۆمانەدا رەنگدانەوەی كەسایەتیی خۆتە؟ ئایا ئەو شیركۆیە خودی ئیبراهیم سەلمانە؟

وەڵام: رۆمانی یەكەمم برێتییە لە نیمچە یاداشت نووسینێك، ئەو رۆمانە پشتی بەرووداوی راستەقینە بەستووە، دەتوانین بڵێین تێكەڵەیەكە لە رووداوی راستەقینە و خەیالأ، واتە هەموو ئەو رووداوانەی لەو رۆمانەكەدا هاتووە، مانای ئەوە نییە كە بەراستی روویان داوە، لە رۆماندا من فەلسەفەی خۆم (بەشاراوەیی) نووسیوەتەوە، واتە بیروبۆچوونی خۆم لە بارەی ئازادی كوردستانەوە نووسیوە.

پرسیار: لە یەكەم و دووەمین رۆمانت واتە لە"رووبارەكە دەبێتە دوو بەشەوە"و"بیرم لە گوێزی هیندی كردەوە" باس لە تراجیدیای كورد دەكەیت، هەروەها بۆنی گەلێكی دێرینی میزۆپۆتامیا دەكەم ئەو میلەتەی دەردەسەریی زۆری ناسیوە، بەڵام لە"رۆحە پاكەكان"و"گەڕان بەدووی دڵە ئازاكە"و دوایین رۆمانت كە بەناونیشانی "دواین مەشخەڵ"ە، زیاتر دیمەنی ئەوروپایی دەبینین تا كوردی. ئایا ئەمە گۆڕانكارییەكە لە هەستی تۆ؟

وەڵام: لە رۆمانی" بیرم لە گوێزی هیندی كردەوە " هەوڵم داوە بەشێوەیەكی سیمبولی مێژووی كورد لە باشووری كوردستان لە نێوان ساڵانی 1961 تا 1992 لە كارێكی ئەدەبیدا بگێڕمەوە، بۆیە زۆر زەحمەت بوو بتوانرێ ئەو بیرە لەرێگەی"شاهینۆ"یەكی گەمژە و سادەو بەو زمانە سادەیەی ئەوەوە ئەم كارە بكرێ. ئەو كەسایەتییە زۆر جیاوازە لە"شێرۆ" ی پاڵەوانی یەكەمین رۆمانم. لە رۆمانی"رۆحە پاكەكان" زیاتر لە قوڵاییدا دەگەڕێم لە سایكۆلۆجی كەسایەتییەكانەوە هەروەها بەدووی ئەو هۆیانە دەگەڕێم كە وا لە كەسێك دەكەن شتێك ئەنجام دەدات. لەوێدا دەتوانی لە كەسایەتی"زانا"دا گونجانی نێوان دوو كولتوور ببینی، بەڵام ئەو رۆمانە باری تراجیدیای"زانا"ش دەگێڕێتەوە هەروەها باری"نەرمین"ی خۆشەویستی و درامای لەدەستدانی كچەكەیان. هەروەها بڕێكی زۆر لە هەستكردن بەتاوان كە شتێكە پێوەندیی بەپەنابەرەوە هەیە.بەڵام هەروەك تێبینی دەكرێ دەبێ من ئەو تراجیدیایە لە شوێنێكدا رابگرم ئەویش بەهێنانەوەی شتێكی دڵخۆشكەرە یان دیمەنێكی رووتخوازانە، گەر وا نەكەم ئەوە رووداوەكان دەبنە میلیۆدراما، منیش خۆم حەزم بەمیلیۆدراما نییە.
دوایین رۆمانم بەناونیشانی"دوایین مەشخەڵ" بەهیچ كلۆجێ پێوەندیی بەكوردەوە نییە. ئەم رۆمانە بەسەرهاتی خۆشەویستی و ئیرەیییە، ئەم رۆمانە گەڕانە بەدووی خۆشبەختی لە شوێنێكی تردا. ئەم رۆمانەش دیسانەوە بەسەرهاتێكی سایكۆلۆجییە، كە من لە" رۆحە پاكەكانا" باسی فەلسەفەی خۆكوشتنم كردووە، بەڵام لێرەدا زیاتر بەرەو پێشەوە دەڕوا و گەشە دەكات.

پرسیار: چ شتێك مرۆڤ دەكات بەنووسەر؟ وڵات و زەوی نووسەر دروست دەكات یان نووسەر وڵات دروست دەكات، مەبەستم ئەوەیە بڵێم ئایا هۆڵەندا تۆی وەك رۆماننووسێك دروست كرد یان خۆت وەك نووسەرێك خۆت دۆزییەوە؟

وەڵام: بوَ ئەوەی ببی بەنووسەر دەبێ بەهرەت تێدا بێ، بەهرەش شتێكە پێوەندیی بەجینەوە هەیە، گەر خۆت خاوەنی بەهرەی بنەڕەتی بیت دەتوانی گەشەی پێ بدەیت، ئەمەش بەخوێندنەوە و نووسینی زۆر گەشە دەكات، بێ گومان ئەو بارودۆخ و دەوروبەرەی كە تۆ تێیدا دەژیت كاریگەرییان دەبێتە سەر چیرۆك و كارە رۆشنبیرییەكانت، هەروەها ئەزموونیش گرینگە، من وەك كوردێك ئەو شانسەم هەبوو كە كۆمەڵێ ناسۆری ببینم، لە هۆڵەنداش وەك پەنابەرێك بێ گومان ئەوەندەم بەسەرهات بینی كە ئیلهامیان لا دروست كردم. هەمیشە حەزم كردووە بنووسم، هەر لە ساڵی 1976 ەوە دەنووسم، پێش ئەوەی هەڵبێم و ببم بەپەنابەر دوو كتێبم هەبوو، سێیەمیشیان لەژێر چاپدا بوو.

پرسیار: نووسین بەزمانێك كە زمانی دایك نەبێت كارێكی سەختە، ئایا تۆ وەك نووسەرێك كە زمانی هۆڵەندایی دەنووسی هەندێك لە هەستەكانت ون ناكەیت یان تووشی سەختی نابی كاتێ دەتەوێ باس لە هەستەكانت بكەیت؟

وەڵام: نووسین خۆی لە خۆیدا كارێكی سەختە، چما بەزمانێكی غەیری زمانی دایك بێت، بەڵام گەر ئارەزووت لە گێڕانەوە هەبێت و بەهرەی گێڕانەوەتیش تێدا بێت ئەوە كارەكە مەیسەرە. بەخۆشحاڵییەوە من ئارەزووم هەیە و تۆزێك بەهرەشم تێدایە. هەندێك جار خۆزگەم خواستووە كە لە تەمەنی منداڵییەوە ئەم زمانە فێر بوومایە، ئەو كاتە كەمتر لەگەڵ زمان و رێزماندا تووشی گرفت دەبووم.

پرسیار: چیرۆك و گێڕانەوە پرسیار دەوروژێنن و بارودۆخەكان وێنا دەكەن. رێگە دەدەن تیشكێك بەسەر ئەو ناسۆری و گرفتانەدا هەڵبێ كە مرۆڤ لەگەڵیاندا لە ململانێدایە، لەبەر ئەوەی پرسیارگەلێك هەن كە تۆ وەڵامەكانیت دەست ناكەوێ، لە ژیانی خۆتدا وەك نووسەرێك چ پرسیارێك هەن كە وەڵامیانت دەست ناكەوێ؟

وەڵام: ئەو شتانەی كە تووشی سەرسوڕمانم دەكەن برێتین لە هەڵسوكەوتی خەڵكی، بڕوا، مەرگ، گەر وا بیركەیتەوە كە تۆ وەڵامێكت دەست كەوتووە ئەو كاتە دیسانەوە سەرئەنجام تووشی نائومێدی دەبیتەوە، مرۆڤ شتێكە سەخت و خلیسكاوییە زۆر بەسەختی دەتوانی بیگریتەوە.

پرسیار: لە هۆڵەندا چەندان نووسەری بیانی هەن وەك "قادر عەبدوڵا" و"عەبدولقادر بن عەلی" و"یاسەمین ئەڵاس" و"خالید بوودو" وەك نووسەرێكی كورد چ رۆڵێكت هەیە لە نێوەندی نووسەر و ئەدیبە بیانییەكانی هۆڵەندا؟ ئایا هیچ جیاوازییەك لە نێوان نووسەرانی هۆڵەندایی و بیانیی نێو هۆڵەندا هەیە ؟ یاخۆ هەردووكیان سەر بە یەك دنیایی ئەدەبین؟

وەڵام: جیاكردنەوە یان ناونان بەو شێوەیە شتێكی زیادەیە و بگرە گەمژەیییە، كاتێك كە تۆ سەرقاڵی نووسینی ئەدەبیت تۆ نووسەری، دەبوو لەسەر بناخەی جۆرایەتی لە كاركردندا ئەو جیاكارییە باسبكرایە نەك لەسەر بناخەی ئەوەی سەر بەچ خاك و ئاوێكی، ناتوانم رێگە لە خەڵك بگرم كە پێم نەڵێن نووسەرێكی بیانیت، بەڵام من پێش ئەوەی ببمە پەناهەندە و بیانی نووسەر بووم.

پرسیار: چەند نووسەرێكی كورد لە ئەوروپا هەن بەزمانەكانی تر دەنووسن، ئایا تۆ وەك نووسەرێك پێوەندیت لەگەڵ ئەو نووسەرانە چۆنە؟ هیچ هەوڵێكت داوە تا نووسینەكانت بەكۆمەڵگەی كوردی بناسێنی؟

وەڵام: بەداخەوە پێوەندییەكم بەنووسەرە كوردەكانی ترەوە نییە، چەند كوردێكی هاوڕێم هەبوون كە بەخۆشحاڵییەوە ویستیان هەردوو رۆمانی یەكەم و دووەمم بكەن بەكوردی، بەڵام ئەوان نەیانوێرا ئەو كارە بكەن، لەبەرئەوەی ئەو كارە زۆر ترسناك دەشكایەوە. وا پێدەچێت هێشتا سیاسەت و كۆمەڵگەی كوردی ئامادەگیی نییە بۆ كتێبەكانم.

پرسیار: لە یەك كاتدا تۆ سەرقاڵی زۆر شتی وەك ئەدەب، شانۆ، فیلم، كام لەمانە بەراستی لە دڵت شیرینن؟

وەڵام: نووسین لام شیرینە، شانۆ لە دڵم شیرینە، هەروەها ئەكتەری و شاعیری و نووسینیش هەموویان لە دڵم شیرینن، ئەمانە كۆمەڵە شێوازێكن، كاتێك دەمەوێ شتێك بڵێم یان شتێك نیشان بدەم پەنایان بۆ دەبەم، ئەمانە هیچیان لەبەردەم ئەوی تر رێگر نین، یەكتر بەهێز دەكەن و یەكتر دەسەپێنن و ئازایەتی و خۆشیم پێ دەبەخشن تاوەكو بەردەوام بم.

(ئاكانیوز)