ئاژانسی كوردستان بۆ دەنگوباس
ئاژانسێكی نیشتمانیی سەربەخۆی هەواڵە

دیمانە: زانیار محەمەد.

سلێمانى 8 شوبات/فێبرایەر (ئاكانیوز)- پەیكەرسازى كایەیەكى گرینگى هونەرە، وێڕاى بەها بەرزەكانى ئەم هونەرە لە كولتوورى میلەتانى دنیا، بەڵام لە هەرێمى كوردستاندا كەمتر بایەخی پێ دەدرێت و میوانانى بیانى كە سەردانى ئەم هەرێمە دەكەن، كەمتر پەیكەرە هونەرییەكان دەبینن، زاهیر سدیق یەك لە پەیكەرسازە ناسراوەكانی كوردستانە و خاوەنى چەندان پەیكەرى بەناوبانگە، ئەو پەیكەرسازە لەم دیمانەیەى ئاژانسى كوردستان بۆ دەنگوباس (ئاكانیوز)دا ئاماژە بەكارەكانى دەكات و پێى وایە یەكەمین كەس بووە پەیكەرى لە شارەوە بردووە بۆ گوند.

پرسیار: سەرەتاكانى كاركردنى پەیكەرسازى لاى تۆ بۆ كەى دەگەڕێتەوە؟

وەڵام: لە ساڵى 1985دا شاڵاوێكى ڕەشبگیرى لەناو پەیمانگەى هونەرە جوانەكانى سلێمانى لەلایەن ڕێژیمى لێخراوەوە دەستى پێ كرد، من قوتابى بووم لە پەیمانگە، هەڵاتم و چوومە ناوچە ئازادكراوەكانى ژێر دەسەڵاتی پێشمەرگە، لە ناوچەى دۆڵى جافایەتى گیرسامەوە و ژوورێكم هەبوو كردم بەشوێنی كاركردن، وێڕاى سەختیى ژیانى ئەوىَ و بۆردمانى بەردەوامى باڵەفڕەكانى ڕێژیمى بەعس، بەڵام یەكەمین پەیكەرم لەوىَ دروست كرد و هێما بوو بۆ پێشمەرگە، ئەوەبوو لە دەروازەى گوندى چۆخماخ دانرا، ئەوەش هەوڵێك بوو بۆ گواستنەوەى هونەرى پەیكەرسازى لە شەقامى شارەكانەوە بۆ گوند و ناو سروشت، بۆ یەكەمین جار من پەیكەرم لە شارەوە برد بۆ گوند، لە كاتێكدا هەموومان سەرقاڵى شۆڕش و بەرگرى بووین، بەرزیی پەیكەرەكە نێزیكەى 3 مەتر و نیو دەبوو، لە كاتى شاڵاوى ئەنفال بۆ سەر گوندەكانى كوردستان، ئەو پەیكەرەى منیش ئەنفال كرا و لەناو چوو، پاش ساڵى 1991یش بیرم لەوە كردەوە پرۆژەیەكى سەربەخۆى پەیكەرسازی دابمەزرێنین تا لەو ڕێگەیەوە خزمەت بەكولتوورى كوردى بكەین، بۆیە پرۆژەى پەیكەرسازانى كوردستانمان دامەزراند و لەوكاتەوە كار دەكەین كە پێك هاتووە لە كۆمەڵێك پەیكەرسازى ئەكادیمیایى.

پرسیار: تا ئێستە چەند پەیكەرتان دروست كردووە؟ یان ئەو كارە دیارانەی كردووتانن چین؟

وەڵام: یەكەمین كارم هێماى پێشمەرگە بوو كە لە گوندى چۆخماخ لەناو چوو، دواى ساڵى 1991یش چەندان كارمان كردووە بەهاوبەشى لەگەڵ پرۆژەى پەیكەرسازانى كوردستان، كارەكانیش من سەرپەرشتیم كردوون، لەوانە پەیكەرى پێشمەرگە لە ڕواندز بەناوى "هەنگاو"، هەروەها پەیكەرى "یەكگرتن"مان لە سلێمانى دروست كرد، پەیكەرى "منداڵانى بىَ ناونیشان" لە باژێڕی سەیدسادق بۆ 2 قوتابیى منداڵ كە لە بەفردا لە ڕێگەى قوتابخانە ڕەق بوونەوە، هەروەها پەیكەرى "دانیال میتران" لە هەڵەبجە كە لە سەردەمى شەڕى ناوەخۆدا تەقێنرایەوە، پەیكەرى "ئیبن مستەوفی"مان لە بەردەم قەڵاى هەولێر دروست كرد، هەروەها 10 پەیكەرمان بۆ 10 كەسایەتیى شاعیر و نووسەرى كورد لەناو باخى گشتیى سلێمانى دروست كردووە، پەیكەرێكیش بۆ "مام ئەوڕەحمانى باخەوان" لەناو باخى گشتى كە 50 ساڵ باخەوانى باخەكە بووە، پەیكەرێكمان بۆ "قادر كابان"ى هونەرمەند دروست كردووە و لە بەردەم هۆڵى ڕۆشنبیریى سلێمانى دانراوە، پەیكەرى "تۆفیق وەهبى" لە مۆزەخانەى سلێمانى دانراوە، پەیكەرى "شەهیدان و عومەرى خاوەر و عادیلە خانم" لە هەڵەبجە، پەیكەرى "ئەحمەدى خانى" لە زاخۆ، پەیكەرى "سێوە" لە كۆیە و پەیكەرى "پیرەمێرد"یش لە گردى مامەیارە.

پرسیار: ئاستى ئێستەى هونەرى پەیكەرسازیى كوردى چۆن دەبینیت؟

وەڵام: لە هەرێمى كوردستاندا ئاستى شێوەكارى بەگشتى نەگەیشتووەتە ئەو ئاستەى كە ئێمە خۆمان بۆ ئامادە كردووە، پێم وایە ڕچەشكاندن و هەوڵدانى بەردەوام كارێكى گرینگ و پێویستە، ئەگەرچى كارەكانى ئێستەى پەیكەرسازى بەبەراورد لەگەڵ ساڵانی پێشوو پێشكەوتووترە.

پرسیار: بۆچوونتان چییە لە بارەى ئەوەى خەڵك لاى ئێمە بایەخ بەپەیكەرسازى نادات، ئایا لە كولتوورى ئێمەدا پەیكەرسازى شتێكە بایەخى نییە؟ یان تا چەند پێویستە لە سیستەمى پەروەردە و قوتابخانەدا گرینگى بەپەیكەرسازى بدرێت؟

وەڵام: پەیكەرسازى لاى ئێمە نەبووە بەكولتوور، ئەوەندە نییە ئازادیى پەیكەرسازى لێرە هاتووەتە كایەوە، پێشتر ڕێژیمى لێخراو هێندەى لە پەیكەرێك ترساوە لە نیگارێك نەترساوە، چونكە لە پەیكەردا هەستى بەبەرجەستەبوونى ڕۆحیى پەیكەرەكە كردووە، بۆ نموونە لەو سەردەمەدا پەیكەرى كاوەى ئاسنگەر لە سلێمانى دروست كرا و پاش 45 ڕۆژ ڕووخاندیان، بۆیە پەیكەرسازى زۆر ئاشنا نەبووە بەخەڵك، لە دەرەوەى پرۆژەكەى ئێمە و كارى چەند هونەرمەندێكى تر، تەوژمێكى پەیكەرسازى نەبووە بەردەوام كار بكات، هەروەها حكوومەتیش بایەخ و گرینگیى نەداوە بەهونەرى پەیكەرسازى، لە قوتابخانەكانیشدا هونەر بەگشتى بایەخى پىَ نەدراوە، بۆیە لە ڕێگەى پەروەردەوە نەوەیەك دروست نەبووە بەهۆى بینینەوە خاوەنى ڕۆشنبیرییەك بێت كە جوان و ناشیرین لە یەكتر جیا بكاتەوە.

پرسیار: بەدرێژاییى كاركردنتان كىَ پاڵپشتیى كردوون؟

وەڵام: لە دواى ساڵى 1991 بۆ ماوەى 2 ساڵ جەلال تاڵەبانى سكرتێرى یەكێتیى نیشتمانیى كوردستان هاوكاریى دەكردین، پاشان لە دواى ئەوەوە بەبىَ هاوكاریى هیچ دەزگەیەكى حزبى و حكوومەتى كارمان كردووە، ئەگەرچى لەلایەن هەر جێگەیەكەوە داواى دروستكردنى پەیكەرمان لىَ كرابێت و لە بەرژەوەندیى خەڵكدا بووبێت، ڕەتمان نەكردووەتەوە و كارمان بۆ كردووە، بەڵام بەهاوكاریى ئەنجوومەنى پارێزگەى سلێمانى و دانا ئەحمەد مەجید پارێزگارى پێشووى سلێمانى، چەند كارێكمان ئەنجام داوە، لەوانە پەیكەرى "دایك" و پەیكەرى "ئەوڕەحمان پاشاى بابان" و دیوار بەندێكى پەیكەرسازى بۆ شەقامى مەولەویى سلێمانى و پەیكەرى "عادیلە خانم" لە هەڵەبجە.

پرسیار: لە ماوەى ڕابردوودا لە سلێمانی پەیكەرى "دایك"تان دروست كرد و لە ناو پاركى دایك دانراوە، چى دەڵێن لە بارەى ئەو پەیكەرەوە؟

وەڵام: لە زۆربەى وڵاتانى دنیادا پارك و بۆنەى تایبەت بەدایك هەیە، بۆیە ئەمە یەك لە پێویستییەكانە كە پارك و پەیكەرێك هەبێت بۆ دایك، پەیكەرەكە پێك هاتووە لە درەختێك كە لە ناویدا دایكێك هەیە و ئەمەش هێمایەكە لەو لێكچوونەوەى لە نێوان درەخت و دایكدا هەیە، دایك كراوە بەهێماى گەورەییى نیشتیمان، درەختیش بەهەمان شێوە، درەخت سێبەرى هەیە بۆ مرۆڤایەتى و دایكیش سێبەرى هەیە، هەردووكیان سەرچاوەى زۆربوون و بەرهەمهێنانن، هەردووكیان بەخشندەن، لەم پەیكەرەدا كەمێك كارەكانى پێشوومان تێ پەڕاندووە.

پرسیار: تا ئێستە هیچ كارێكتان ڕووبەڕووى شكان بووەتەوە؟

وەڵام: من دەڵێم كارەكانمان ئەنفال كراون نەك شكێنرابن، یەكەمین كارم تووشى ئەنفال بووە، هەروەها بەبىَ پرس چەندان كارمان لە سلێمانى لابراون وەك پەیكەرى "یەكگرتن"، پۆرترێتى "شێخ مەحموودى حەفید" لە بەردەركى سەرا، هەروەها پۆرترێتى "جەواهیرى" و "پەیكەرى ئازادى"، لە هەڵەبجەش پەیكەرى "دانیال میتران"، دەبوو یەكەتیی هونەرمەندانى كوردستان هەڵوێستى هەبووایە لەوبارەیەوە، بەڵام بەردەوام لابردن و شكاندنى پەیكەرەكان ڕوو دەدات.

پرسیار: پێت وا نییە لە شارەكانى ئێمە بایەخ بەپەیكەرسازى نەدراوە، لە كاتێكدا یەكێك لە پایە گرینگەكانى شارى مۆدێرن پەیكەرسازییە؟

وەڵام: پەیكەرەكان چاوى سەردەمەكەى خۆیانن، بەڵام لە شارەكانى ئێمەدا ئەم كایەیە فەرامۆش كراوە، بۆ نموونە بەهۆى پەیكەر و شوێنەوارەكانى گوندى چەرمۆوەیە كە ئێستە دۆزراونەتەوە، ئێمە دەڵێین دێرینترین گوندى دنیایە كە كشتوكاڵى تێدا كراوە.

پرسیار: بوونى ئەو شوێنەوار و پەیكەرە دێرینانە، دەیسەلمێنێت دانیشتوانى دێرینى ئەم ناوچەیە بایەخیان بەپەیكەرسازى داوە؟

وەڵام: چەندان ناوچەى دێرین لە هەرێمى كوردستاندا هەن شوێنەوار و پەیكەرسازییان تێدا ئەنجام دراوە، بۆ نموونە لە ناوچەى سورداش "ئەشكەوتى قسقاپان" هەیە و دیواربەندێكى تێدایە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمى مادەكان كە ئەوكات لەگەڵ لیدییەكان لە شەڕدا بوون، دواى ئەوە پەیماننامەیەك دەبەستن كە ئیتر شەڕ نەكەن، ئەو پەیماننامەیە لەسەر دیوارى ئەشكەوتەكە هاتووەتە هەڵكۆڵین.

پرسیار: لە هەڵەبجە 3 پەیكەرتان دروست كردووە ئەوانیش (عومەرى خاوەر، عادیلە خانم، نزا) لە بارەى ئەو پەیكەرانە و ئەو كەسایەتییانە و هەڵەبجەوە دەڵێن چى؟

وەڵام: ڕۆژنامەنووسێكى فرەنسایى لەبارەى وێنەى عومەرى خاوەرەوە دەڵێت "خۆى شەهید بوو، بەڵام وێنەكەى بەنەمرى مایەوە"، بۆیە كارى هونەرى نەمرە، گەورەییى هونەر لەوەدایە كە بەیەك چركە، بەیەك وێنە مانا و ڕستەى زۆر و گرینگ دەڵێیت و لە زەمەندا دەمێنێتەوە، وێنە و پەیكەرەكەى "عومەرى خاوەر"یش بەو مانایە دێت، عادیلە خانمیش بۆ چەند ساڵێك ئیشوكارەكانى قایمقامیەتیى هەڵەبجەى ڕاپەڕاندووە، تاكە ژنێك بووە لە ڕۆهەڵاتى ناوەڕاست بەشێوەیەكى ئازادانە كارى كردووە، مزگەوت و بازاڕ و باخ و گرتیگەى لە هەڵەبجە دروست كردووە، لە سەرەتاى سەدەى بیستەمدا پەچەى ڕەت كردووەتەوە، بۆیە شانازى دەكەین بەدروستكردنى ئەو پەیكەرە بۆ عادیلە خانم.


پرسیار: بە چ مادەیەك پەیكەرەكان دروست دەكەن؟

وەڵام: بەمادەى فایبەر گڵاس كار دەكەین.

پرسیار: چ كەسایەتییەك هەیە حەز بكەیت پەیكەرى بۆ دروست بكەیت و تا ئێستە بۆت دروست نەكردبێت؟

وەڵام: ئەوەى ڕۆژێك كارى كردبێت بۆ ئاوەدانكردنەوەى ئەم هەرێمە، من حەز دەكەم پەیكەرى بۆ دروست بكەم، چەندان كەس هەن حەز دەكەم پەیكەریان بۆ دروست بكەم، حەز دەكەم خەڵكانى بیانى كە سەردانى باخچە و پاركەكانمان دەكەن، لە ڕێگەى پەیكەرەكانەوە مێژووى ئێمە بخوێننەوە.

پرسیار: لە كاركردنتان زیاتر بایەخ بە چ جۆرە كەسایەتییەك دەدەن، مێژوویى، سیاسى، ڕۆشنبیری؟

وەڵام: لە سەرەتاى كاركردنمان بەپێى داواكارى كارمان دەكرد، بەڵام ئێستە كارەكانمان كەسایەتییەكانی ناو هەموو كایەكانى گرتووەتەوە.

پرسیار: پێتان وایە حكوومەتى هەرێم پرۆژە یان بەرنامەى هەبێت بۆ پەیكەرسازى؟ یان ئێوە ڕۆژێك لە ڕۆژان بیرتان لەوە كردووەتەوە پرۆژەیەك یاخۆ پێشنیازێك لە بارەى پەیكەرسازییەوە پێشكێشى حكوومەت بكەن؟

وەڵام: زۆر پرۆژەمان هەبووە، بەڵام 80%ى ڕەت كراوەتەوە بەبیانووى نەبوونى بودجەوە، بەڵام ئێمە بەردەوام پێشنیاز و كار دەكەین، ئێمە پێگەى كاركردنمان هەڵبژاردووە نەك پێگەی قسەكردن.

پرسیار: پرۆژەى نوێتان چییە؟

وەڵام: پرۆژەى پەیكەری "بەردە قارەمان"مان هەیە كە پەیكەرى "شێخ مەحموودى حەفید"ى لىَ دادەنێین، هەروەها 2 پرۆژەى ترمان هەیە دەمانەوێ پەیكەرێك بۆ "مامە یارە" دروست بكەین و لە گردى مامە یارە جێگیرى بكەین و پێشكێشى حكوومەتى هەرێمى كوردستانمان كردووە، هەروەها پرۆژەیەكى ترمان هەیە بۆ "ئەشكەوتى جاسەنە" بۆ كردنى بەمۆزەخانەیەكى نیشتمانى، 3 ژمارەى ڕۆژنامەى "بانگى هەق" لەو ئەشكەوتەدا دەركراوە كە یەكەمین ڕۆژنامەى كورد لە سەردەمى شاخ و بەرگری لەو ئەشكەوتە دەركراوە، كاتێك شێخ مەحموودى حەفید لە سلێمانى هەڵاتووە بەهۆى بۆردمانى سوپاى بەریتانیاوە، لەو ئەشكەوتەدا چاپخانەكەى جێگیر كردووە و ئەو ڕۆژنامەیەى لىَ دەركردووە، بۆیە جێگەیەكى گرینگە و دەیسەلمێنێت كورد لە سەرەتاى سەدەى بیستەمدا گرینگیى بەڕۆژنامە داوە، ئەوەش پرۆژەیەكى سیاسى و كولتوورى و گەشتەوەرییە.

زاهیر سدیق لە ساڵى 1965 لە سلێمانى لەدایك بووە، بەشى پەیكەرسازیى پەیمانگەى هونەرە جوانەكانى سلێمانیى تەواو كردووە، ئێستە مامۆستاى كۆلیجى هونەرە لە زانكۆى سلێمانى، دامەزرێنەرى گەلەریى زاموا و پرۆژەى پەیكەرسازانى كوردستانە.

(ئاكانیوز)